Meta-opinia: prawo płatności wchodzi w fazę przyspieszonej modernizacji. Konsumenci zyskają na bezpieczeństwie, szybkości i przejrzystości – o ile wdrożenia będą spójne i jakościowe.

Wstęp: kontekst i teza

Ostatnie lata przyniosły istotne reformy europejskiego i krajowego prawa płatniczego. Po PSD2 nadszedł czas na pakiet PSD3/PSR (nowa dyrektywa i bezpośrednio stosowane rozporządzenie), rozporządzenie w sprawie przelewów natychmiastowych w euro oraz rozszerzenie ochrony kredytowej w ramach Dyrektywy o kredycie konsumenckim (CCD II), która obejmuje m.in. część usług Buy Now, Pay Later (BNPL). Równolegle rośnie znaczenie open banking i „open data”.

Teza: przyjęte i projektowane zmiany w prawie płatności wyraźnie wzmacniają ochronę konsumentów – ograniczając fraud, zwiększając przejrzystość cen i poprawiając prawo do zwrotów. Wyzwania pozostają: wzrost ryzyka socjotechniki (APP fraud), możliwa „nadregulacja” ograniczająca innowacje oraz koszty dostosowań, które pośrednio mogą dotknąć klientów. Kluczem będzie praktyka wdrożeniowa: standardy user experience, biometria, inteligentne wykrywanie oszustw i sprawna obsługa sporów.

Argumenty oparte na raportach, badaniach i statystykach

• SCA ogranicza fraud online. Europejski Urząd Nadzoru Bankowego (EBA) odnotował znaczący spadek oszustw w płatnościach zdalnych po pełnym wdrożeniu Silnego Uwierzytelnienia Klienta (SCA) na gruncie PSD2 – spadek na poziomie ok. 1/3 w latach 2019–2021 w obrotach kartowych online. To bezpośrednio przełożyło się na mniejszą liczbę nieautoryzowanych transakcji obciążających konsumentów.
• Przelewy natychmiastowe staną się standardem. Rozporządzenie (UE) 2024/886 wprowadza obowiązek oferowania przelewów natychmiastowych w euro i zakaz pobierania wyższej opłaty niż za zwykły przelew. Dodatkowo wprowadzono obowiązkową weryfikację odbiorcy (dopasowanie nazwy do IBAN), co zmniejsza ryzyko „przelewu na zły rachunek”. Terminy wdrożenia są krótkie w strefie euro i dłuższe dla dostawców spoza strefy euro.
• Open banking, mniej przeszkód, więcej korzyści. Propozycje PSR/PSD3 zobowiązują dostawców do usuwania barier w dostępie do danych rachunków (API), doprecyzowują SCA oraz mechanizmy wymiany informacji o fraudzie. Dla konsumenta oznacza to bogatszy zestaw usług (agregacja finansów, płatności z rachunku) przy zachowaniu rygorów bezpieczeństwa i zgód.
• BNPL przestaje być „szarą strefą”. Nowa Dyrektywa o kredycie konsumenckim (CCD II) rozszerza ochronę na krótkoterminowe i niskokwotowe formy kredytu, obejmując liczne modele BNPL: obowiązek informacji przedumownych, oceny zdolności kredytowej i prawo odstąpienia. To istotny krok wobec gwałtownego wzrostu popularności BNPL i ryzyk nadmiernego zadłużenia.
• Preferencje płatnicze zmieniają się na korzyść rozwiązań bezgotówkowych. Badanie ECB SPACE pokazało silny wzrost płatności kartą i mobilnych; w Polsce NBP odnotowuje rekordowy udział transakcji zbliżeniowych. Im więcej cyfrowych płatności, tym większa stawka ochrony prawnej i jakości systemów antyfraudowych.

Kluczowe zmiany – dane porównawcze

Obszar regulacji	Przed zmianą	Po zmianie	Źródło
Fraud w płatnościach kartowych online po SCA	Wyższy poziom oszustw CNP (2019)	Spadek ok. 30–40% w latach 2019–2021	EBA, raport o fraudzie w płatnościach (2023)
Przelewy natychmiastowe w euro – opłaty	Dodatkowe opłaty, często wyższe niż zwykły przelew	Opłata nie wyższa niż za zwykły przelew	Rozporządzenie (UE) 2024/886
Weryfikacja odbiorcy (IBAN vs nazwa)	Niejednolite, często fakultatywne	Obowiązkowa w przelewach natychmiastowych w euro (plan rozszerzeń w PSR)	Rozporządzenie (UE) 2024/886; KE – pakiet PSD3/PSR
BNPL i mikrokredyty	Wiele modeli poza zakresem pełnej regulacji	Włączenie do CCD II: informacja, ocena zdolności, prawo odstąpienia	Dyrektywa (UE) 2023/2225
Open banking – dostęp przez API	Licencjonowany, ale z częstymi barierami praktycznymi	PSR/PSD3: usunięcie przeszkód, uściślenie SCA, wymiana danych o fraudzie	Komisja Europejska – PSD3/PSR
Terminy wdrożeń przelewów natychmiastowych (euro)	Brak jednolitych obowiązków	PSP w strefie euro: 9 mies. (odbiór), 18 mies. (wysyłka); poza strefą euro: 33/39 mies.	Rozporządzenie (UE) 2024/886

Uwaga: wartości dotyczące spadku fraudu oparte na raportach EBA wskazują trend i przedział zmian; szczegółowe liczby różnią się między krajami i kanałami.

Co to oznacza w praktyce dla konsumentów?

• Mniej nieautoryzowanych transakcji dzięki SCA i weryfikacji odbiorcy. Ryzyko przelewów na „zły rachunek” maleje, a banki wdrożą ostrzeżenia, gdy nazwa nie zgadza się z IBAN.
• Większa szybkość bez dopłat: przelewy natychmiastowe mają kosztować nie więcej niż zwykłe. To szczególnie ważne przy nagłych płatnościach i w e-commerce.
• Lepsza informacja kredytowa w BNPL: czytelne koszty, prawo odstąpienia, weryfikacja zdolności zanim pojawi się spirala zadłużenia.
• Więcej usług na jednym ekranie (open banking): zbieranie rachunków i płatności w jednej aplikacji – ale zawsze za wyraźną zgodą i z możliwością jej wycofania.

Dla osób porównujących oferty banków pod kątem kosztów płatności i bezpieczeństwa może być pomocny przegląd Najlepsze banki w Polsce w 2026 – ranking opłat i oprocentowania. W kontekście rosnących opłat i realnej wartości pieniędzy, warto również zajrzeć do analizy Inflacja w Polsce 2025 – jak chronić swoje oszczędności?.

Strategie eksperckie: jak maksymalizować ochronę

• Włącz biometrie i powiadomienia: SCA w połączeniu z biometrią (odcisk palca, rozpoznawanie twarzy) minimalizuje fraud i obniża tarcie w UX.
• Sprawdzaj nazwę odbiorcy – nie ignoruj alertów o rozbieżności z IBAN; to sygnał ostrzegawczy przed przekrętami „na wystawcę” lub „na pracownika banku”.
• Korzystaj z prawa do chargeback i reklamacji nieautoryzowanych transakcji – banki mają krótkie terminy na wstępną odpowiedź, a ciężar dowodu autoryzacji nie spoczywa na konsumencie.
• BNPL z umiarem: po wejściu CCD II otrzymasz więcej informacji, ale to nie zwalnia z oceny budżetu. Unikaj wielu równoległych planów spłaty.
• Chroń dane w open bankingu: udzielaj zgód tylko licencjonowanym podmiotom i na najkrótszy konieczny okres. Cofaj zbędne zgody w panelu aplikacji.

Pamiętaj, że ochrona praw konsumenckich jest inna niż firmowych. W szarej strefie płatności a zadłużenia warto rozróżniać status dłużnika: Zadłużenie przedsiębiorcy a konsumenta: różnice, konsekwencje i możliwości oddłużenia.

Kontrargumenty i wyważona odpowiedź

Kontrargument 1: Wzrost tarcia i odrzuceń transakcji (false declines)
SCA może zwiększać porzucenia koszyka i „fałszywe odmowy”, co szkodzi konsumentom i sprzedawcom. Odpowiedź: delegowane uwierzytelnianie u akceptantów, biometria i inteligentne systemy ryzyka (wyłączenia dla transakcji niskiego ryzyka) znacząco redukują tarcie przy zachowaniu bezpieczeństwa.

Kontrargument 2: Nadregulacja ograniczy innowacje
Zbyt detaliczne wymogi (np. API czy dodatkowe obowiązki AML) mogą spowolnić startupy. Odpowiedź: PSR/PSD3 kładzie nacisk na usunięcie przeszkód w open bankingu oraz interoperacyjność. Jednoznaczne zasady ograniczają koszty sporów prawnych i sprzyjają skalowalnym wdrożeniom.

Kontrargument 3: Rosnące koszty przerzucane na klientów
Modernizacja systemów antyfraudowych i natychmiastowość generują koszty. Odpowiedź: zakaz wyższych opłat za przelewy natychmiastowe w euro chroni konsumentów; konkurencja w płatnościach i presja regulacyjna na przejrzystość ograniczą przerzucanie kosztów wprost.

Kontrargument 4: Socjotechnika (APP fraud) poza klasyczną autoryzacją
Nawet z SCA, ofiary mogą same autoryzować przelewy pod wpływem manipulacji. Odpowiedź: obowiązkowa weryfikacja odbiorcy, ostrzeżenia kontekstowe, lepsza wymiana danych o fraudzie (PSR) i procedury szybkiego „zamrażania” środków w łańcuchu banków realnie ograniczą straty. Potrzebna też edukacja i kampanie ostrzegawcze.

Podsumowanie z wyraźnym stanowiskiem

Stanowisko eksperckie: kierunek zmian jest właściwy i propaga konsumencką ochronę. Największe zyski przyniosą: (1) obligatoryjna weryfikacja odbiorcy i szybkie płatności bez premii cenowej, (2) uszczelnienie BNPL przez CCD II, (3) dojrzały open banking z rynkowo użytecznymi API. Ryzyka – głównie APP fraud i możliwe tarcie w UX – są zarządzalne dzięki biometrii, analityce ryzyka i spójnej praktyce reklamacyjnej. Kluczowa będzie jakość wdrożeń po stronie banków i fintechów oraz czytelna komunikacja do klientów.

FAQ

Czy PSD3/PSR już obowiązuje?
Nie. To pakiet legislacyjny w toku (propozycje Komisji, prace Parlamentu i Rady). Po publikacji: PSR będzie stosowane bezpośrednio, PSD3 wymaga implementacji krajowej. Harmonogram wejdzie w życie etapami.

Czy przelewy natychmiastowe będą darmowe?
Nie musi być „za 0 zł”, ale zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2024/886 opłata za przelew natychmiastowy w euro nie może być wyższa niż za zwykły przelew. To istotnie ogranicza koszty po stronie klientów.

Jakie nowe prawa zyskuję przy BNPL?
Większą przejrzystość kosztów, prawo do informacji przed zawarciem, ocenę zdolności kredytowej oraz prawo odstąpienia – zgodnie z Dyrektywą (UE) 2023/2225. Szczegóły zależą od modelu BNPL i implementacji krajowej.

Czy przedsiębiorca ma takie same prawa jak konsument?
Nie. Część ochron (np. niektóre uprawnienia reklamacyjne) dotyczy wyłącznie konsumentów. Różnice i konsekwencje opisano szerzej w materiale: Zadłużenie przedsiębiorcy a konsumenta.

Źródła i dalsza lektura

• Rozporządzenie (UE) 2024/886 – przelewy natychmiastowe w euro: EUR-Lex
• Pakiet PSD3/PSR (propozycje Komisji): European Commission
• EBA – Report on payment fraud (2023): eba.europa.eu
• Dyrektywa (UE) 2023/2225 (CCD II): EUR-Lex
• ECB – Study on the payment attitudes of consumers in the euro area (SPACE): ecb.europa.eu
• NBP – System płatniczy w Polsce (raport): nbp.pl
• EBA – Opinion on the PSR/PSD3 proposals (2023): eba.europa.eu

Krótki skrót

TL;DR: Nowe przepisy (Instant Payments, PSD3/PSR, CCD II) wzmacniają prawa konsumentów: tanie i szybkie przelewy, weryfikacja odbiorcy, mniejszy fraud, bezpieczniejszy BNPL i sprawniejszy open banking. Największe ryzyko to socjotechnika – przeciwdziałamy biometrią, ostrzeżeniami i dobrą obsługą reklamacji. Wybieraj banki z dojrzałą ochroną antyfraudową i przejrzystą polityką opłat; pomocne będą niezależne rankingi (np. Najlepsze banki w Polsce w 2026 – ranking opłat i oprocentowania) oraz poradniki konsumenckie (np. Inflacja w Polsce 2025 – jak chronić swoje oszczędności?).